گزارش| ترکیه و ایده دستیابی به تسلیحات هسته‌ای

اظهارات اخیر رئیس جمهوری ترکیه در رابطه با وجود سلاح‌‌های هسته‌ای در خاورمیانه، بازتاب متفاوتی در محافل کارشناسی غربی و داخلی ترکیه داشته است.

www.tasnimnews.com
اندازه متن Aa Aa

سرویس بین الملل امروز نیوز؛ آسیا ، هم زمان با محکومیت بین‌المللی عملیات نظامی ترکیه در شمال سوریه علیه نیروهای کرد موسوم به چشمه صلح، موضوع چتر هسته‌ای این کشور نیز در رسانه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

هم چنین هنگامی که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه اتحادیه اروپا را در واکنش به انتقادات روز افزون از عملیات نظامی ترکیه در شمال سوریه تهدید کرد که مرزهای کشورش را باز کرده و به میلیون ها پناهجوی سوریه‌ای اجازه خواهد داد تا به اروپا سفر کنند، بحث‌ها پیرامون این مساله بیشتر شد.

روزنامه نیویورک تایمز در تاریخ 22 اکتبر به نقل از منابعی مدعی شد که وزارت امور خارجه و وزارت انرژی ایالات متحده آمریکا با همراهی پنتاگون در حال برنامه‌ریزی برای خارج کردن 50 بمب هسته‌‌ای تاکتیکی B61 از پایگاه هوایی اینجرلیک ترکیه هستند (1).

پایگاه هوایی اینجیرلک یک فرودگاه نظامی متعلق به نیروی هوایی ترکیه است. این فرودگاه در شهر آدانا در جنوب کشور ترکیه و در نزدیکی مرز سوریه قرار دارد. سالهای اولیه درگیری‌های سوریه، این پایگاه هوایی میزبان کارشناسان اطلاعاتی و نظامی آمریکایی بود که با همکاری همتایان ترک خود برای همکاری در پیشبرد یک جنگ علیه دولت بشار اسد کار می‌کردند. این کارشناسان وظیفه داشتند اعتراضات در داخل سوریه را تقویت کرده و از گروه‌های شبه نظامی که اکنون در شمال شرقی سوریه حضور دارند، حمایت کنند.

ترکیه در میان تعداد انگشت شماری از کشورهایی است که در دوران جنگ سرد اجازه استقرار سلاح‌های هسته‌ای آمریکا در خاک خود را تصویب کرد و عملاً به جبهه آمریکا در مهار اتحاد جماهیر شوروی پیوست. این تصمیم باعث شد تا ترکیه نیز رویاهایی برای ساخت و ایجاد زرادخانه هسته‌ای خود داشته باشد (2).

با وجود این که ترکیه اکنون دهها سال است که میزبان سلاح‌های هسته‌ای آمریکاست، این کشور اکنون خود را در حالت نقض توافق‌های بی شماری درباره منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای که برای حفظ خاورمیانه به عنوان منطقه‌ای عاری از سلاح‌های هسته‌ای طراحی شده‌اند، می‌بیند.

ترکیه در سال 1980 میلادی معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را امضا کرد. آنکارا در سال 1996 نیز به پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای پیوست. با وجود این، این کشور هنوز میزبان سلاح‌های هسته‌ای آمریکا است.

لازم به ذکر است که تصمیم به اعزام این کلاهک‌ها به ترکیه منجر به بحران موشکی کوبا در سال 1962 شد که تقریباً باعث ایجاد جنگ هسته‌ای بین مسکو و واشنگتن شد.

با این حال، بعید است که فشارهای واشنگتن باعث شود تا تمایل اردوغان بر حفظ و کنترل این چتر هسته‌ای کم شود. ترکیه کاملاً از مزایای میزبانی این سلاح‌های هسته‌ای با توجه به مشکلات منطقه‌ای آگاه است.

به همین دلیل اردوغان در اوایل ماه سپتامبر و در جمع اعضای حزب عدالت و توسعه در شهر سیواس تاکید کرد: «برخی از کشورها کلاهک‌‌های هسته‌ای دارند، آن هم نه یکی و دوتا! اما می‌‌گویند که ما نباید مشابه آنها را داشته باشیم و من نمی‌‌توانم این گفته را بپذیرم. هیچ کشور پیشرفته‌ای در جهان نیست که سلاح هسته‌ای نداشته باشد و برخی از کشورهای پیشرفته صدها کلاهک هسته‌ای دارند.

حتی یکی از روسای جمهور شخصاً به من گفت که کشورش 7500 کلاهک هسته‌ای دارد. اسرائیل در نزدیکی ما و تقریباً در همسایگی ما با کلاهک‌‌های هسته‌‌ای خودش، دیگر کشورها را می‌ترساند و کسی نمی‌تواند به آنها حرفی بزند».

اردوغان درباره اینکه آیا ترکیه برنامه‌‌ای برای ساخت سلاح هسته‌‌ای دارد یا نه، توضیحی نداد. در عین حال اردوغان تاکید کرد که ترکیه هنوز قادر به دفاع از خود بدون سلاح هسته‌ای است به همین دلیل است که وی علی رغم فشارهایی که واشنگتن بر آنکارا اعمال کرده، سیستم‌های دفاع موشکی اس 400 را از روسیه خریداری کرده است (3).

با این حال برخی از ناظران بر این اعتقاد هستند که دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای به این معنا نیست که ترکیه به دنبال استفاده نظامی از آنهاست بلکه نشان دهنده تمایل آنکارا به افزایش قدرت و اعتبار خود در منطقه پرآشوب خاورمیانه است.

اردوغان از سال‌ها پیش جامعه جهانی را به استاندارهای دوگانه متهم می‌کند. زیرا بسیاری از بازیگران بین‌المللی از برنامه صلح آمیز هسته‌ای ایران انتقاد می‌کنند و از سوی دیگر در قبال 250 الی 300 کلاهک هسته‌ای اسرائیل سکوت اختیار می‌کنند.

به عنوان مثال وی در سخنرانی خود در هفتاد و چهارمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت که برای حل عادلانه موضوع سلاح‌های کشتار جمعی، یا همه کشورها باید از سلاح هسته‌ای برخوردار باشند یا هیچ کشوری نباید حق استفاده از آن را داشته باشد (4).

لازم به ذکر است که ترکیه اولین تلاش‌های خود را برای دستیابی به  فناوری‌های هسته‌ای در دهه 1980 انجام داد. در آن زمان، تعدادی از ژنرال‌های ارتش ترکیه برای مذاکره در مورد انتقال احتمالی فناوری‌های هسته‌ای به محافل نظامی پاکستان نزدیک شدند، اما آن مذاکرات به شکست انجامید. دلیل دقیق این شکست ناشناخته است. این احتمال وجود دارد که پاکستانی‌ها نمی خواستند اسرار هسته‌ای خود را به اشتراک بگذارند، اما به احتمال زیاد حامی اصلی برنامه هسته‌ای پاکستان یعنی عربستان با این کار مخالف بوده است.

سوال مطرح این است که آیا کشورهایی هستند که امروز قادر یا مایل به فروش تجهیزات هسته‌ای به ترکیه باشند؟مسلماً نه. 

ایالات متحده هنوز نسبت به آنکارا کینه دارد، نه روسیه و نه چین و هیچ یک از قدرت‌های دیگر عضو باشگاه هسته‌ای علاقه‌ای ندارند تا چنین ابزار حساسی را در اختیار ترکیه قرار دهند. بنابراین، آنکارا باید این فناوری را از ابتدا بسازد. علاوه بر این، هیچکس حاضر به فروش سنگ معدن اورانیوم به ترکیه نیست و خود این کشور نیز توانایی استخراج این سنگ معدن از رسوبات ناچیز خود که در سرتاسر ترکیه پراکنده است را ندارد.

هم چنین، اگرچه موسسه تحقیقات هسته‌ای ترکیه دارای یک راکتور آزمایشی کوچک است، اما این کشور کارشناسان و دانشمندان واجد شرایط برای پیگیری چنین اهدافی را ندارد. در صورت وخیم شدن اوضاع نیز، ترکیه موشک‌های بالستیک یا بمب افکن‌های نسل جدید برای مقابله با تهدیدات احتمالی ندارد. در عین حال اوضاع اقتصادی ترکیه نیز مساعد نیست. وضعیت وخیم اقتصادی این کشور باعث شده تا منابع لازم جهت تامین اعتبار تحقیقات هسته‌ای وجود نداشته باشد خصوصاً که آنکارا در حال حاضر توانایی احداث نیروگاه‌های هسته‌ای را نیز ندارد.

رجب طیب اردوغان در حال ساخت یک ترکیه جدید است و تلاش می‌کند تا با اقداماتی خاص استقلال خود را به دیگران نشان دهد. طبق گفته‌های رئیس جمهور ترکیه، او متقاعد شده است که هیچ بازیگر مستقلی نمی‌تواند بدون سلاح هسته‌ای در صحنه بین‌المللی زنده بماند، اما توانایی ترکیه در تولید چنین سلاح‌هایی مورد سوال جدی است.

با این حال، اگر درباره هدف ترکیه به دستیابی به تسلیحات هسته‌ای در میان مدت صحبت کنیم، چنان چه اردوغان نسبت به این امر کاملاً مصمم باشد، جلوگیری از وی برای رسیدن به هدف سخت به نظر می‌رسد.

یک عامل مهم نیز در این زمینه باید مورد توجه قرار بگیرد. آمریکا از پیمان منع موشک‌‌های هسته‌‌ای میان ‌برد در تاریخ 1 فوریه سال جاری که برای از بین بردن تهدید جنگ‌های هسته‌ای قریب الوقوع طراحی شده بود، خارج شد. واشنگتن در حال بازگشت به رقابت‌های هسته‌ای است، واقعیتی که به وخیم‌تر شدن روابط این کشور با روسیه، چین، کره شمالی و ترکیه نیز منجر می‌شود.

پس از مذاکرات بی سرانجام برای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و سیاست‌های هسته‌ای ایالات متحده، آنکارا حداقل با هدف ایجاد توازن قدرت به سمت ساخت سلاح‌های هسته‌ای سوق داده شده است. این مسائل باعث تقویت این ایده نزد اردوغان شده است که ترکیه باید به تنهایی زنده بماند. اکنون که اردوغان پاشنه آشیل اتحادیه اروپا و آمریکا را پیدا کرده، قصد دارد تا با مهارت‌های خود از این موضوع برای پیشبرد اهداف خود سود ببرد.

1. https://www.nytimes.com/2019/10/14/world/middleeast/trump-turkey-syria.html?smid=nytcore-ios-share
2. https://www.zerohedge.com/news/2016-08-15/us-nuclear-bombs-turkey-risk-seizure-terrorists-or-other-hostile-forces
3. https://sptnkne.ws/9EcJ
4. https://www.trt.net.tr/persian/trkhyh-1/2019/09/24/hmyt-rdwgn-z-yrn-dr-mjm-mwmy-szmn-mll-1275708

امروزنیوز این اخبار را از خبرگزاری تسنیم به عنوان خدمتی به خوانندگانش ارائه می دهد، اما مقالاتی را که منتشر می کند ویرایش نمی کند. مقالات به مدت کوتاهی در emrooznews.com نمایش می یابند.